Elastan to syntetyczne włókno poliuretanowe, które rozciąga się do 500% swojej długości i wraca do pierwotnego kształtu. W odzieży zwykle stanowi 2–10% składu, a ubrania z jego dodatkiem pierz w temperaturze maksymalnie 30°C. Poniżej znajdziesz najważniejsze informacje o właściwościach, zastosowaniu i pielęgnacji tego materiału.
Czym jest elastan?
Zalicza się ono do włókien syntetycznych, a dokładnie poliuretanowych. Powstaje z kauczuku zawierającego 85% poliuretanu, a w procesie produkcyjnym wykorzystuje się izocyjaniany i glikole. Gotowe włókna polimeru splata się w nić, której budowa odpowiada za wyjątkową zdolność do wydłużania.
Materiał opracowano po raz pierwszy w 1958 roku, a za jego wynalazcę uznaje się amerykańskiego chemika Josepha Shiversa. Początkowo służył przemysłowi wojskowemu jako zamiennik gumy. Znany jest też jako spandex i lycra, choć ta druga nazwa to zastrzeżony znak handlowy. Występuje również mniej popularny dorlastan.
Jakie właściwości ma elastan?
Najważniejszą cechą tego włókna jest rozciągliwość sięgająca 500% pierwotnej długości. Po ustaniu napięcia materiał wraca do wyjściowego kształtu i nie ulega trwałym odkształceniom. Dzięki temu ubrania mniej się gniotą, a tkanina lepiej układa się na sylwetce.
Wśród zalet warto wymienić trwałość, lekkość oraz szybkie schnięcie. Nowoczesne technologie produkcji pozwalają uzyskać tkaniny przepuszczające powietrze, które są odporne na pot, oleje, kremy i promieniowanie UV. Warto jednak podkreślić, że samo włókno ma małą higroskopijność, więc przy dużej zawartości syntetyku może powodować uczucie duszności w upały.
| Skład tkaniny | Główne cechy | Typowe zastosowania |
| 95% bawełna i 5% elastan | miękkość, przewiewność, mniejsza skłonność do gniecenia | koszulki, bielizna, ubrania na co dzień |
| 95% poliester i 5% elastan | trwałość, szybkie schnięcie, rozciągliwość, odporność na ścieranie | odzież sportowa, legginsy, sukienki, marynarki |
| 100% bawełna | naturalna miękkość, wysoka chłonność, podatność na gniecenie | koszule, t-shirty, odzież domowa |
Do wad zalicza się też łatwopalność. Włókna syntetyczne pod wpływem bardzo wysokiej temperatury mogą się topić i przywierać do skóry, dlatego na metkach umieszcza się ostrzeżenie o trzymaniu odzieży z dala od ognia. Materiał nie ulega biodegradacji – jego rozkład może potrwać nawet 200 lat, choć coraz częściej dostępny jest surowiec z recyklingu.
Jak zachowuje się po rozciągnięciu?
Podczas rozciągania nici zmieniają swoją długość, ale segmentowa budowa poliuretanu sprawia, że po ustaniu siły wracają do pierwotnej formy. Ta cecha ma duże znaczenie w odzieży one size, bieliźnie oraz strojach sportowych, które muszą pasować do różnych sylwetek i nie krępować ruchów.
Jak znosi pot i promieniowanie UV?
Włókno wykazuje dobrą odporność na pot, oleje, kremy oraz działanie promieniowania UV. To sprawia, że nadaje się do ubrań noszonych podczas intensywnych treningów lub w upalne dni. Nadal jednak nie zastępuje tkanin naturalnych pod względem chłonności wilgoci, dlatego w odzieży całorocznej najlepiej pełni funkcję dodatku.
Gdzie wykorzystuje się to włókno?
Materiał wykorzystuje się przede wszystkim tam, gdzie liczy się dopasowanie i swoboda ruchów. Znajdziesz go w odzieży sportowej, rajstopach, bieliźnie, skarpetkach oraz strojach kąpielowych. Dodatek poprawia też właściwości ubrań codziennych, takich jak jeansy, spodnie chino, koszulki czy sukienki.
W odzieży wizytowej, na przykład w garniturach męskich i marynarkach, niewielka domieszka tego włókna zapobiega gnieceniu i pozwala tkaninie lepiej się układać przez cały dzień. W bieliźnie i wyrobach medycznych odpowiada za stabilne przyleganie bez nadmiernego ucisku. Wytwarza się z niego także opaski uciskowe, rękawy kompresyjne i pasy ortopedyczne.
Pod względem kontaktu ze skórą włókno uznaje się za bezpieczne. Rzadko wywołuje podrażnienia, dlatego mogą je nosić również alergicy. Osoby o bardzo wrażliwej skórze powinny wybierać ubrania, w których stanowi ono tylko niewielką domieszkę do bawełny lub mikromodalu.
Jak prać ubrania z elastanem?
Podstawowe zasady pielęgnacji ubrań z tym włóknem są proste i obejmują kilka kroków:
- pierz w temperaturze do 30°C,
- wybieraj delikatne detergenty,
- unikaj wybielaczy i chloru,
- susz w niskich temperaturach,
- prasuj wyłącznie w niskiej temperaturze.
Gorąca woda osłabia nici i sprawia, że tkanina może stracić sprężystość lub ulec trwałemu odkształceniu. Odzież z tym dodatkiem pierz na lewej stronie. Zrezygnuj z suszenia mechanicznego w wysokiej temperaturze – lepiej rozłożyć ubranie na płasko.
Pranie w maksymalnie 30°C oraz rezygnacja z wybielaczy to najprostszy sposób na zachowanie elastyczności ubrań z taką domieszką.
Silne środki chemiczne mogą przyspieszyć pękanie nici. Jeśli prasowanie jest konieczne, ustaw niską temperaturę i używaj wilgotnej ściereczki. Dzięki temu rozciągliwa domieszka dłużej zachowa swoje właściwości.
Jak wybrać tkaniny z rozciągliwą domieszką?
Skład tkaniny decyduje o jej charakterze. Mieszanka 95% bawełny i 5% elastanu łączy przewiewność i miękkość z elastycznością. Sprawdza się w koszulkach, bieliźnie i ubraniach codziennych. Z kolei 95% poliestru i 5% elastanu zapewnia trwałość, szybkie schnięcie i odporność na ścieranie, dlatego sięga po nią odzież sportowa oraz eleganckie tkaniny na marynarki czy sukienki.
Do większości ubrań wystarczy dodatek na poziomie 2–10%. Nawet 2% tego włókna potrafi znacząco ograniczyć gniecenie i poprawić dopasowanie. Alternatywą bywa elastomultiester, czyli mieszanina poliestrów o podobnych cechach. Osoby preferujące wyłącznie naturalne surowce mogą wybierać jedwab, wełnę lub dobrze skrojone ubrania szyte na miarę, które nie zawsze potrzebują rozciągliwej domieszki.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym dokładnie jest elastan?
To syntetyczne włókno poliuretanowe powstałe z kauczuku zawierającego około 85% poliuretanu, wytwarzane przy użyciu izocyjanianów i glikoli; znane też jako spandex lub lycra (ta ostatnia to marka).
Kto wynalazł elastan i kiedy się pojawił?
Włókno opracowano w 1958 roku, a jego twórcą był amerykański chemik Joseph Shivers; początkowo wykorzystywano je w przemyśle wojskowym.
Jakie są najważniejsze właściwości elastanu?
Charakteryzuje się dużą rozciągliwością — do około 500% długości — oraz zdolnością powrotu do pierwotnego kształtu, jest też lekkie, trwałe i szybko schnie.
Czy elastan jest przewiewny i dobry na upały?
Nowoczesne tkaniny z dodatkiem elastanu mogą być przepuszczalne i odporne na pot, ale sam elastan ma niską higroskopijność, więc przy wyższej zawartości może dawać poczucie duszności w gorące dni.
Jaką ilość elastanu stosuje się w odzieży?
Zwykle stanowi niewielki dodatek na poziomie 2–10%, przy czym już 2% potrafi poprawić dopasowanie i ograniczyć gniecenie.
Gdzie najczęściej stosuje się elastan?
Używa się go tam, gdzie ważne jest dopasowanie i swoboda ruchów — w odzieży sportowej, bieliźnie, rajstopach, strojach kąpielowych oraz jako niewielka domieszka do ubrań codziennych i wizytowych.
Jak prać i pielęgnować ubrania z elastanem?
Prać w maksymalnie 30°C używając delikatnych detergentów, unikać wybielaczy, suszyć w niskiej temperaturze i prasować tylko na niskim ustawieniu; najlepiej prać na lewej stronie.
Czy elastan jest bezpieczny i czy ma jakieś wady?
Włókno rzadko powoduje podrażnienia i zazwyczaj jest bezpieczne dla skóry, ale jest łatwopalne, nie biodegraduje się szybko i może topić się pod bardzo wysoką temperaturą.
